سخن روز

منم که زمین را از عدالت لبریز می کنم ، چنان که از ستم آکنده است . امام مهدی ( عج)

آرشیو خبر
لینک خبرگزاری ها
خبرگزاری ایرنا
خبرگزاری ایسنا
خبرگزاری موج
خبرگزاری تسنیم
خبرگزاری فارس
 خبرگزاری مهر
خبرگزاری تابناک 
هنر در طبیعت نهفته است و متعلق است به کسی که آن را از طبیعت استخراج کند (تولستوی)                           در تعلیمات دینی ما  و در سنت انبیاء و اولیاء درختکاری ، آبیاری و به طور کلی آباد سازی زمین و مزرعه و مرتع و پرورش دام و طیور عبادت محسوب می شود (مقام معظم رهبری )                                 همه جواب ها در طبیعت نهفته است (بل)                               بکاشتند و بخوردیم ، کاشتیم و خوردند      چو بنگری همه برزگران یکدیگریم  (مرزبان نامه)                                             درختان خشک در مسیر تند باد ها شکسته خواهند شد ، پس در مسیر زندگی انعطاف پذیر باشید .                                        اگر چه در کنار جنگل زندگی می کنی  ولی قدر درخت و چوب را بدان   ( ضرب المثل چینی )                                               برگ درختان سبز در نظر هوشیار      هر ورقش دفتری است معرفت کردگار                                        طبیعت بزرگترین دانشگاه و پر رمز و راز ترین کلاس برای بشریت است

اقتصاد مقاومتی و توام مشارکت بخش منابع طبیعی


 
علی خالوئی
کارشناس ارشد بیابانزدائی 
اداره کل منابع طبیعی استان اصفهان

اقتصاد مقاومتی و توام مشارکت بخش منابع طبیعی

به منظور کاهش اثرات خشکسالی و حفظ منابع پایه (مطالعه موردی دشت کاشان)

چکیده:
نگرانی های زیست محیطی و تخریب منابع از دیرباز صاحب نظران عرصه های منابع طبیعی  و محیط زیستی را به چالش کشیده است. این نگرانی ها از دهه 60 میلادی بیش از گذشته خود نمائی نموده تا این اواخر که خشکسالی های پی در پی در بخش کشاورزی روند رو به تزایده بهره برداری های بی رویه و تخریب منابع ، زندگی میلیونها انسان در مناطق خشک و نیمه خشک جهان از جمله کشور ما، ایران را با معضلات دو چندان و دشوار مواجه نموده است.
این شراط بحرانی ، زمانی پیچیده تر میشود که جوامع بشری و بهره برداران عرصه های منابع طبیعی دچار مسائل کمتر توسعه یافتگی و فقر دانش زیست محیطی باشند.
دنیا امروز شاهد بحرانهای غیر منتظره و ناخواسته طبیعی من جمله خشکسالی های پیاپی، سیل های گسترده؛ ظهور پدیده نامیمون ریزگردها، تغییرات گسترده کاربری اراضی، تغییر اقلیم، تخریب سرزمین و منابع جنگلی و مرتعی گردیده است که همه منابع انسانی و اقتصادی را در معرض تهدید شدید قرار داده است.
شراط بحرانی کنونی کشور چه از نظر تاثیرات درون بخشی اعم از بحرانهای زیست محیطی ، اقتصادی ، خشکسالی و کاهش شدید منابع آبهای زیرزمینی و برون بخشی اعم از فشار تحریم های جهان غرب، کاهش فروش نفت خام، گسترش پدیده ریزگرددهای با منشاء کشورهای مجاور و افریقا و شرایط نامطلوب حاکم بر اقتصاد کشورمان، لزوما ارائه گفتمان اقتصاد مقاومتی و ضرورت کاربست تمام توان و منابع جنگلی و مرتعی ، ضمن رعایت رشد و توسعه پایدار در بخش کشاورزی و منابع جنگلی و مرتعی و ارائه راهکارهای در این زمینه در شرایط بحرانی کنونی، لازم و ضروری گردید.
مدیریت عالی کشور در این شرایط، استراتژی حکیمانه گفتمان اقتصادی مقاومتی را ارائه نموده اند که بر احاد ملت و صاحب نظران بخشهای مختلف کاربست این استراتژی و ارائه راهکارهای مقتضی ست، لذا در این مقاله ضمن وجود خشکسالیهای سنوات اخیر، توانمندیهای مشارکت بخش منابع  طبیعی و محیط زیستی در گفتمان اقتصاد مقاومتی بررسی خواهد شد.
انسان در قرن اخیر باید در کنار منافع کشاورزی و ضمن رعایت الگو های کشاورزی ، علاوه بر تامین مواد غذائی و گسترش زمینهای کشاورزی، آینده منابع خویش را در وجود منابع جنگلی و مرتعی و ضرورت حفظ و صیانت از آنها و تولید ثروتی که از این منابع میتواند ، منتفع گردد، لحاظ نماید.
انسان قران حاضر باید دید صرفا اقتصادی و کاسبکارانه به این گونه منابع و محیط زیست خویش را تغییر و به دید توسعه پایدار، آمایش سرزمین و کشاورزی پایدار برسد

مقدمه:
دشت کاشان به وسعت 1474 کیلومتر مربع با حداکثر ارتفاع 3616 در بخش کوهستانی و حداقل 750 متر در دریاچه نمک با میزان حداقل استحصال آب سالانه  سیلابهای حوضه های آبریز به میزان حدود 150 میلیون متر مکعب نزولات آسمانی، وجود منابع طبیعی  و مواهب الهی قبل توجه در حوزه های گیاهی، جانوری و معدنی در حصول اقتصاد مقاومت میتوانند بعنوان اصل سرمایه محسوب میگردید.
منظور از مقاومت و پایداری، یعنی اینکه ما ابتدا بتوانیم شرایط پایداری و مقاومت را ایجاد نموده و سپس این شرایط پایداری را در زمانهای طولانی و وضعیت دشوار تثبیت و مقاومت نمائیم. از طرفی آب بعنوان یکی از ابزارهای مهم مقاومت و تولد ثروت و استحصال اهداف اقتصاد مقاومتی حائز اهمیت است.
لذا ضروری ست ضمن استحصال آن به منظور جلوگیری از هدر رفت و کاربست آن در چرخه تولید ثروت در بخش منابع طبیعی و کشاورزی اقدام نمائیم.
  1. وجود بخش کوهستانی و تنوع گونه های منحصر به فرد گیاهی که به عنوان محصولات فرعی مراتع شناخته میشوند میتوانند در شرایط استیلای خشکسالی و عدم تکاپوی آب مورد نیاز بخش کشاورزی ؛ جایگین مناسبی به منظور استحصال اهداف اقتصاد مقاومتی گردد. ذخائری همچون زرین گیاه (Dracocephalom kotschyi)، آنغوزه(Ferula assa-foetida L.)، گون های مولد کتیرا (Astragalus gosipinus)، باریجه(Ferula gumosa )، آویشن (Thymus vulgaris)، گل محمدی(Rosa Damascena)، کما (Ferula ovina ) ، وشا (Dorema ammoniacum) اشنان (Seidlitzia rosmarinus) افدرا (Ephedra Sp.) محصولاتی هستند که در راستای تولید و افزایش ثروت ، گزینه های در خور توجه پیرامون اقتصاد مقاومتی میتوانند مطرح گردند.
از طرفی بخش دشت کاشان و وجود یکی از زیباترین مناطق کویری ایران در حاشیه غربی دشت کیر و در جنوب دریاچه نمک قرار دارد که حاوی رخساره های منحصر به فردی همچون اشکال مختلف کویر(کفه های نمکی، رخساره های چند ضلعی) تپه ماهورها و تپه های ماسه ای همه و همه میتوانند از منابع تولید ثروت پایدار در بخش منابع طبیعی در شرایط حاد کنونی باشند. در شرایط فقدان بارندگی های مناسب و مشکلات عدیده بخش کشاورزی چهره کویر و بیابانهای این عرصه بابی مناسب جهت تولید ثروت در زمینه گردشگری و اکوتوریسم ایجاد مینماید.
موقعیت منطقه مورد مطالعه:
دشت  کاشان در دامنه کوه های کرکس و حاشیه کویر مرکزی ایران در حدود 240 کیلومتری جنوب تهران و بین نصف النهار 54/51 و 05/51  و مدارهای 45/33 و 23/34 قرار گرفته است.
دشت کاشان به وسعت 1474 کیلومتر مربع، شهرکاشان، بخش مرکزی آن، شهرآران و بیدگل و شهر نوشاباد ، ابوزیدآباد و همه بخشهای آن و اراضی کشاورزی واقع در دشت را شامل میشود.
وجود حوضه های آبریز دشت کاشان با میزان حداقل توان استحصال 150 میلیون متر مکعب، شرایط ذخائر ژنتیکی در عرصه های جنگلی و مرتعی مطلوبی را فراهم مینماید.  در سنواخت اخیر ارگانهای ذیربط (منابع طبیعی) توانسته اند ضمن اجرای بندهای تغذیه ای و تاخیری تنها حدود 15 میلیون متر مکعب از این مقدار آب را استحصال نمایند. از طرفی مساحت اراضی کشاورزی این دشت در شهرستان کاشان برابر 20.000 هکتار کشاوری، 6500 هکتار باغات، 11500 هکتار اراضی بخش زراعت را تشکیل میدهند.



علیرغم اینکه مقدار اب قابل توجهی از ریزشهای جوی استحصال نمیگردد ولی با کاربست شیوه های غلط کشاورزی و اجرای روشهای سنتی آبیاری (غرقابی – کرتی) باعث شده تا ضمن اینکه تامین آب کافی برای بخش کشاورزی و اراضی موجود کافی نبوده از مهر ماه 69 لغایت مهر 90 هیدروگراف دشت کاشان 90/11 متر سطح آب ابخوان افت داشته باشد. این یعنی تخریب اصل سرمایه و هدر رفت منابع آبی و خاکی.



 این موضوع زمانی جالبتر و حساس تر میگردد که در این شرایط بحرانی که ماحصل خشکسالی است،سیاستهای توسعه بخش کشاورزی و تبدیل مراتع به اراضی کشاورزی و تغییر کاربری نه تنها کاهش نیافته بلکه در دستور کار هم قرار میگیرد.
این عمل یعنی مقاومت اکوسیستمهای ما هرچه بیشتر از پیش شکننده تر و مخرب تر خواهد گردید.
با وجود 27 سال خشکسالی از 40 سال گذشته در دشت مذکور، برداشت بی رویه از منابع آبهای زیرزمینی، بیش از توان تجدید و جایگزینی ، هم اثرات مخرب خشکسالی را تشدید نموده و هم مقاومت بخش منابع طبیعی و کشاورزی را درهم شکسته و کاهش خواهد داد. در شرایط بحرانی خشکسالی ، توسعه بخش کشاورزی یعنی افزایش فرسایش و تخریب خاک ؛ تخریب خاک پس از کاهش منابع آب ، به عنوان دومین عامل ثروت در رویکردهای اقتصاد مقاومتی باعث کاهش مقاومت و پایداری میگردد.
منابع آب، خاک، پوشش گیاهی (منابع جنگلی و مرتعی) میتوانند در بخش تولید گیاهان داروئی بصورت دیم ؛ بعنوان ذخائر و منابع پایه محسوب میگردند. ضروریست نگاه صرفا اقتصادی و کاسبکارانه به بخش منابع طبیعی و زیست محیطی که میتواند یکی از خطرناکترین نگاهها و دیدگاهای مصرف گرایانه باشد؛ تغییر نماید.

ضرورت مطالعه و تحقیق:
ما هنگامی میتوانیم مقاومت طولانی تر و مطلوب تری داشته باشیم که اکوسیستم های طبیعی ما سلامت بیشتری داشته باشند، در واقع ما با داشتن مراتع، جنگل ها و تالابهای سالم میتوانیم عمری طولانی تر، اقتصادی پویا و کشاورزی پایدار در کنار منابع تجدید شونده داشته باشیم. خشکسالی و عدم کاربست راهکارهای کاهش اثرات و پی آمد های آن، سلامت و مقاومت را به خطر می اندازد.
الف)توانمندیهای منطقه از نظر منابع جنگلی به منظور ترسیب کربن:
زمانی اقتصاد مقاومتی در کشور ما مطرح شد که خوشبختانه اقتصاد سبز در کنفرانس "ریو + 20" که در سال گذشته برگزار شد به یک موضوع محوری در این کنفرانس تبدیل شد.
"اقتصاد سبز" از اقتصادی سخن به میان میآورد که در آن میتوانیم در اکوسیستم های پایدار،ضمن کمک به پایداری اکوسیستم،منافع اقتصادی هم استحصال گردد.
موضوعی که در سنوات اخیر در دنیا مورد بحث و تبادل نظر گردیده است، "تجارت و ترسیب کربن" است ، این تجارت فرصتی را فراهم مینماید تا کشورها بتوانند ضمن حفظ جنگلها و مراتع، اقدام به توسعه آنها کنند و به لحاظ جذب گاز کربنیکی که توسط درختان صورت میپذیرد بوسیله درختکاری از یک طرف؛ و تولید فضای سبزی که بر اساس برنامه و استراتژیهای سازمانهای بین المللی توسعه خواهد یافت از سوی دیگر کسب درآمد و تولید ثروت خواهند نمود.

 

این موارد به ما کمک مینماید تا مفاهیم جدیدی را پیدا نمائیم که هم مبنای اقتصاد مقاومتی و هم همسو با اهداف کنفرانس "ریور+ 20" باشند در شرایط خشکسالیهای که دامنگیر عرصه های کشاورزی و زراعی گردیده است این استراتژی باعث حفظ منابع و توسعه پایدار کشاورزی و آمایش سرزمین خواهد گردید.
بازدید : 2069 12 بهمن 1392 ساعت 12:13 ب.ظ
جستجو در سایت
آخرین ویدئوها