سخن روز

سوال نکن ، شاید خدا به تو بفهماند . گدایی نکن ، شاید خدا غنی ات کند . به قلبت فشار نیاور ، شاید خدا مشکلت را رفع کند . چه در امور دنیوی و چه در امور اخروی ، یک شاید کنار زندگی ات بگذار !

آرشیو خبر
لینک خبرگزاری ها
خبرگزاری ایرنا
خبرگزاری ایسنا
خبرگزاری موج
خبرگزاری تسنیم
خبرگزاری فارس
 خبرگزاری مهر
خبرگزاری تابناک 
هنر در طبیعت نهفته است و متعلق است به کسی که آن را از طبیعت استخراج کند (تولستوی)                           در تعلیمات دینی ما  و در سنت انبیاء و اولیاء درختکاری ، آبیاری و به طور کلی آباد سازی زمین و مزرعه و مرتع و پرورش دام و طیور عبادت محسوب می شود (مقام معظم رهبری )                                 همه جواب ها در طبیعت نهفته است (بل)                               بکاشتند و بخوردیم ، کاشتیم و خوردند      چو بنگری همه برزگران یکدیگریم  (مرزبان نامه)                                             درختان خشک در مسیر تند باد ها شکسته خواهند شد ، پس در مسیر زندگی انعطاف پذیر باشید .                                        اگر چه در کنار جنگل زندگی می کنی  ولی قدر درخت و چوب را بدان   ( ضرب المثل چینی )                                               برگ درختان سبز در نظر هوشیار      هر ورقش دفتری است معرفت کردگار                                        طبیعت بزرگترین دانشگاه و پر رمز و راز ترین کلاس برای بشریت است

اقتصاد مقاومتی و توام مشارکت بخش منابع طبیعی


 
علی خالوئی
کارشناس ارشد بیابانزدائی 
اداره کل منابع طبیعی استان اصفهان

اقتصاد مقاومتی و توام مشارکت بخش منابع طبیعی

به منظور کاهش اثرات خشکسالی و حفظ منابع پایه (مطالعه موردی دشت کاشان)

چکیده:
نگرانی های زیست محیطی و تخریب منابع از دیرباز صاحب نظران عرصه های منابع طبیعی  و محیط زیستی را به چالش کشیده است. این نگرانی ها از دهه 60 میلادی بیش از گذشته خود نمائی نموده تا این اواخر که خشکسالی های پی در پی در بخش کشاورزی روند رو به تزایده بهره برداری های بی رویه و تخریب منابع ، زندگی میلیونها انسان در مناطق خشک و نیمه خشک جهان از جمله کشور ما، ایران را با معضلات دو چندان و دشوار مواجه نموده است.
این شراط بحرانی ، زمانی پیچیده تر میشود که جوامع بشری و بهره برداران عرصه های منابع طبیعی دچار مسائل کمتر توسعه یافتگی و فقر دانش زیست محیطی باشند.
دنیا امروز شاهد بحرانهای غیر منتظره و ناخواسته طبیعی من جمله خشکسالی های پیاپی، سیل های گسترده؛ ظهور پدیده نامیمون ریزگردها، تغییرات گسترده کاربری اراضی، تغییر اقلیم، تخریب سرزمین و منابع جنگلی و مرتعی گردیده است که همه منابع انسانی و اقتصادی را در معرض تهدید شدید قرار داده است.
شراط بحرانی کنونی کشور چه از نظر تاثیرات درون بخشی اعم از بحرانهای زیست محیطی ، اقتصادی ، خشکسالی و کاهش شدید منابع آبهای زیرزمینی و برون بخشی اعم از فشار تحریم های جهان غرب، کاهش فروش نفت خام، گسترش پدیده ریزگرددهای با منشاء کشورهای مجاور و افریقا و شرایط نامطلوب حاکم بر اقتصاد کشورمان، لزوما ارائه گفتمان اقتصاد مقاومتی و ضرورت کاربست تمام توان و منابع جنگلی و مرتعی ، ضمن رعایت رشد و توسعه پایدار در بخش کشاورزی و منابع جنگلی و مرتعی و ارائه راهکارهای در این زمینه در شرایط بحرانی کنونی، لازم و ضروری گردید.
مدیریت عالی کشور در این شرایط، استراتژی حکیمانه گفتمان اقتصادی مقاومتی را ارائه نموده اند که بر احاد ملت و صاحب نظران بخشهای مختلف کاربست این استراتژی و ارائه راهکارهای مقتضی ست، لذا در این مقاله ضمن وجود خشکسالیهای سنوات اخیر، توانمندیهای مشارکت بخش منابع  طبیعی و محیط زیستی در گفتمان اقتصاد مقاومتی بررسی خواهد شد.
انسان در قرن اخیر باید در کنار منافع کشاورزی و ضمن رعایت الگو های کشاورزی ، علاوه بر تامین مواد غذائی و گسترش زمینهای کشاورزی، آینده منابع خویش را در وجود منابع جنگلی و مرتعی و ضرورت حفظ و صیانت از آنها و تولید ثروتی که از این منابع میتواند ، منتفع گردد، لحاظ نماید.
انسان قران حاضر باید دید صرفا اقتصادی و کاسبکارانه به این گونه منابع و محیط زیست خویش را تغییر و به دید توسعه پایدار، آمایش سرزمین و کشاورزی پایدار برسد

مقدمه:
دشت کاشان به وسعت 1474 کیلومتر مربع با حداکثر ارتفاع 3616 در بخش کوهستانی و حداقل 750 متر در دریاچه نمک با میزان حداقل استحصال آب سالانه  سیلابهای حوضه های آبریز به میزان حدود 150 میلیون متر مکعب نزولات آسمانی، وجود منابع طبیعی  و مواهب الهی قبل توجه در حوزه های گیاهی، جانوری و معدنی در حصول اقتصاد مقاومت میتوانند بعنوان اصل سرمایه محسوب میگردید.
منظور از مقاومت و پایداری، یعنی اینکه ما ابتدا بتوانیم شرایط پایداری و مقاومت را ایجاد نموده و سپس این شرایط پایداری را در زمانهای طولانی و وضعیت دشوار تثبیت و مقاومت نمائیم. از طرفی آب بعنوان یکی از ابزارهای مهم مقاومت و تولد ثروت و استحصال اهداف اقتصاد مقاومتی حائز اهمیت است.
لذا ضروری ست ضمن استحصال آن به منظور جلوگیری از هدر رفت و کاربست آن در چرخه تولید ثروت در بخش منابع طبیعی و کشاورزی اقدام نمائیم.
  1. وجود بخش کوهستانی و تنوع گونه های منحصر به فرد گیاهی که به عنوان محصولات فرعی مراتع شناخته میشوند میتوانند در شرایط استیلای خشکسالی و عدم تکاپوی آب مورد نیاز بخش کشاورزی ؛ جایگین مناسبی به منظور استحصال اهداف اقتصاد مقاومتی گردد. ذخائری همچون زرین گیاه (Dracocephalom kotschyi)، آنغوزه(Ferula assa-foetida L.)، گون های مولد کتیرا (Astragalus gosipinus)، باریجه(Ferula gumosa )، آویشن (Thymus vulgaris)، گل محمدی(Rosa Damascena)، کما (Ferula ovina ) ، وشا (Dorema ammoniacum) اشنان (Seidlitzia rosmarinus) افدرا (Ephedra Sp.) محصولاتی هستند که در راستای تولید و افزایش ثروت ، گزینه های در خور توجه پیرامون اقتصاد مقاومتی میتوانند مطرح گردند.
از طرفی بخش دشت کاشان و وجود یکی از زیباترین مناطق کویری ایران در حاشیه غربی دشت کیر و در جنوب دریاچه نمک قرار دارد که حاوی رخساره های منحصر به فردی همچون اشکال مختلف کویر(کفه های نمکی، رخساره های چند ضلعی) تپه ماهورها و تپه های ماسه ای همه و همه میتوانند از منابع تولید ثروت پایدار در بخش منابع طبیعی در شرایط حاد کنونی باشند. در شرایط فقدان بارندگی های مناسب و مشکلات عدیده بخش کشاورزی چهره کویر و بیابانهای این عرصه بابی مناسب جهت تولید ثروت در زمینه گردشگری و اکوتوریسم ایجاد مینماید.
موقعیت منطقه مورد مطالعه:
دشت  کاشان در دامنه کوه های کرکس و حاشیه کویر مرکزی ایران در حدود 240 کیلومتری جنوب تهران و بین نصف النهار 54/51 و 05/51  و مدارهای 45/33 و 23/34 قرار گرفته است.
دشت کاشان به وسعت 1474 کیلومتر مربع، شهرکاشان، بخش مرکزی آن، شهرآران و بیدگل و شهر نوشاباد ، ابوزیدآباد و همه بخشهای آن و اراضی کشاورزی واقع در دشت را شامل میشود.
وجود حوضه های آبریز دشت کاشان با میزان حداقل توان استحصال 150 میلیون متر مکعب، شرایط ذخائر ژنتیکی در عرصه های جنگلی و مرتعی مطلوبی را فراهم مینماید.  در سنواخت اخیر ارگانهای ذیربط (منابع طبیعی) توانسته اند ضمن اجرای بندهای تغذیه ای و تاخیری تنها حدود 15 میلیون متر مکعب از این مقدار آب را استحصال نمایند. از طرفی مساحت اراضی کشاورزی این دشت در شهرستان کاشان برابر 20.000 هکتار کشاوری، 6500 هکتار باغات، 11500 هکتار اراضی بخش زراعت را تشکیل میدهند.



علیرغم اینکه مقدار اب قابل توجهی از ریزشهای جوی استحصال نمیگردد ولی با کاربست شیوه های غلط کشاورزی و اجرای روشهای سنتی آبیاری (غرقابی – کرتی) باعث شده تا ضمن اینکه تامین آب کافی برای بخش کشاورزی و اراضی موجود کافی نبوده از مهر ماه 69 لغایت مهر 90 هیدروگراف دشت کاشان 90/11 متر سطح آب ابخوان افت داشته باشد. این یعنی تخریب اصل سرمایه و هدر رفت منابع آبی و خاکی.



 این موضوع زمانی جالبتر و حساس تر میگردد که در این شرایط بحرانی که ماحصل خشکسالی است،سیاستهای توسعه بخش کشاورزی و تبدیل مراتع به اراضی کشاورزی و تغییر کاربری نه تنها کاهش نیافته بلکه در دستور کار هم قرار میگیرد.
این عمل یعنی مقاومت اکوسیستمهای ما هرچه بیشتر از پیش شکننده تر و مخرب تر خواهد گردید.
با وجود 27 سال خشکسالی از 40 سال گذشته در دشت مذکور، برداشت بی رویه از منابع آبهای زیرزمینی، بیش از توان تجدید و جایگزینی ، هم اثرات مخرب خشکسالی را تشدید نموده و هم مقاومت بخش منابع طبیعی و کشاورزی را درهم شکسته و کاهش خواهد داد. در شرایط بحرانی خشکسالی ، توسعه بخش کشاورزی یعنی افزایش فرسایش و تخریب خاک ؛ تخریب خاک پس از کاهش منابع آب ، به عنوان دومین عامل ثروت در رویکردهای اقتصاد مقاومتی باعث کاهش مقاومت و پایداری میگردد.
منابع آب، خاک، پوشش گیاهی (منابع جنگلی و مرتعی) میتوانند در بخش تولید گیاهان داروئی بصورت دیم ؛ بعنوان ذخائر و منابع پایه محسوب میگردند. ضروریست نگاه صرفا اقتصادی و کاسبکارانه به بخش منابع طبیعی و زیست محیطی که میتواند یکی از خطرناکترین نگاهها و دیدگاهای مصرف گرایانه باشد؛ تغییر نماید.

ضرورت مطالعه و تحقیق:
ما هنگامی میتوانیم مقاومت طولانی تر و مطلوب تری داشته باشیم که اکوسیستم های طبیعی ما سلامت بیشتری داشته باشند، در واقع ما با داشتن مراتع، جنگل ها و تالابهای سالم میتوانیم عمری طولانی تر، اقتصادی پویا و کشاورزی پایدار در کنار منابع تجدید شونده داشته باشیم. خشکسالی و عدم کاربست راهکارهای کاهش اثرات و پی آمد های آن، سلامت و مقاومت را به خطر می اندازد.
الف)توانمندیهای منطقه از نظر منابع جنگلی به منظور ترسیب کربن:
زمانی اقتصاد مقاومتی در کشور ما مطرح شد که خوشبختانه اقتصاد سبز در کنفرانس "ریو + 20" که در سال گذشته برگزار شد به یک موضوع محوری در این کنفرانس تبدیل شد.
"اقتصاد سبز" از اقتصادی سخن به میان میآورد که در آن میتوانیم در اکوسیستم های پایدار،ضمن کمک به پایداری اکوسیستم،منافع اقتصادی هم استحصال گردد.
موضوعی که در سنوات اخیر در دنیا مورد بحث و تبادل نظر گردیده است، "تجارت و ترسیب کربن" است ، این تجارت فرصتی را فراهم مینماید تا کشورها بتوانند ضمن حفظ جنگلها و مراتع، اقدام به توسعه آنها کنند و به لحاظ جذب گاز کربنیکی که توسط درختان صورت میپذیرد بوسیله درختکاری از یک طرف؛ و تولید فضای سبزی که بر اساس برنامه و استراتژیهای سازمانهای بین المللی توسعه خواهد یافت از سوی دیگر کسب درآمد و تولید ثروت خواهند نمود.

 

این موارد به ما کمک مینماید تا مفاهیم جدیدی را پیدا نمائیم که هم مبنای اقتصاد مقاومتی و هم همسو با اهداف کنفرانس "ریور+ 20" باشند در شرایط خشکسالیهای که دامنگیر عرصه های کشاورزی و زراعی گردیده است این استراتژی باعث حفظ منابع و توسعه پایدار کشاورزی و آمایش سرزمین خواهد گردید.

جدول یک: معرفی برخی گونه های جنگلی مرتعی و محصولا فرعی موجود و قابل استفاده در بخش توسعه جنگلهای دست کاشت مرتعداری؛ به منظور کاربرد دوگانه تولید ثروت(ترسیب کربن) و جلوگیری از روند خشکسالی
کاربرد نام علمی نام فارسی
جنگلی و مرتعی داروئی صنعتی ترسیب کربن
  R     Achilea millefolium بومادران
  R     Achillea  vermicularis بومادران كوهي
  R     Adianthun capillus پرسياوش
R     R Albizzia julibrissin گل ابريشم(ايراني)
  R     Alcea rosea ختمي
  R     Alhagi camelorum Fisch. خارشتر-ترنجبين
  R     Altheae officinalis ختمي
  R     Alyssum sp قدومه
  R     Amygdalus communis بادام تلخ(شيرين)
R     R Amygdalus scoparia بادام  كوهي-ارژن
  R     Anethum graveolens شويد
  R     Anthemis pseadocatula بابونه شيرازي
  R     Arctium lappa بابا آدم
  R     Armeniaca vulgaris زردآلو-قيسي
R R   R Artemisia absinthium افسنطين
R     R Artemisia aucheri Boiss. درمنه كوهي
  R     Artemisia dracunculus ترخون
R     R Artemisia fragrans درمنه معطر
R     R Artemisia scoparia Waldestet Kit درمنه شرقي
R     R Artemisia sieberi  Besser درمنه
R     R Artemisia sieberij درمنه دشتي
R     R Artemisia vulgaris برنجاسف
R     R Astragalus sp انواع گون ها
R     R Atriplex canescens سلمكي سفيد
R     R Atriplex Halimus سلمكي بوته اي
R     R Atriplex lentiformis سلمكي دانه عدسي
R     R Atriplex leucoclada سلمكي ساقه سفيد
  R     Atropa belladonna شاهبيزك
  R     Avena fatua جودوسر
  R     Avena sativa جودوسر
R     R Berberis integerrima زرشك وحشي
R     R Berberis thunbergii زرشك زينتي
  R     Borago Italica گاو زبان ایتالیائی
  R     Borago officinalis گاوزبان
R     R Caesapinia Gilliesii ابريشم مصري
R     R Calligonum Bungei اسكنبيل كرماني
R     R Calligonum comosum اسكنبيل
R     R Calligonum denticulatum اسكنبيل يزدي
R     R Calligonum spinosetosum اسكنبيل
R     R CalligonumTurkestanicum اسكنبيل
  R     Cannabis sativa شاهدانه
  R     Carthamus tinctorius كافشه-گلرنگ
  R     Carum carvi زيره سياه
      R Celosia cristata تاج خروس
R     R Cercis occidentalis ارغوان
  R     Cichorium intybus كاسني
  R     Cilybum marinum خار مريم
R       Cornulaca leucacantha كريفون
  R     Crataegus oxyacantha زالزالك (میوه)
R R   R Crataegus sp زالزالك
  R     Crocus sativus زعفران
  R     Cucurbita pepo كدوي تخم كاغذي
  R     Cuminum cyminum زيره سبز
  R     Cydonia oblonga به
        Cynara scolymus آرتيشو-كنگرفرنگي
R     R Cyperus eremicus كلبيت
R R   R Dorema ammoniacum وشا
  R     Dracocephalum moldavica بادرشبو
R R R R Echinacea angustifolia اكيناسه
R R R R Elaeagnus angustifolia سنجد
R R   R Ephedra intermedia ارمك ميانه
R R   R Ephedra major ارمك كبير
R R   R Ephedra procera ريش بز
R R   R Ephedra sarcocarpa ريش بز گوشتي
R R   R Ephedra sp ریش بز - افدرا
    R R Eucalyptus angustifolia اكاليپتوس
    R R Eucalyptus camadulensis var obtosa اكاليپتوس
    R R Eucalyptus camaldolensis اكاليپتوس
    R R Eucalyptus camaldulensis اكاليپتوس
    R R Eucalyptus camaldulensis اكاليپتوس
    R R Eucalyptus kingsmillii اكاليپتوس
    R R Eucalyptus largiflorense اكاليپتوس
    R R Eucalyptus leucoxylon var rosea اكاليپتوس
    R R Eucalyptus loxophleba اكاليپتوس
    R R Eucalyptus microtheca اكاليپتوس
    R R Eucalyptus oleosa اكاليپتوس
    R R Eucalyptus platypus var heterophylla اكاليپتوس
    R R Eucalyptus prosa اكاليپتوس
    R R Eucalyptus spargentii اكاليپتوس
    R R Eucalyptus spatulasta اكاليپتوس
    R R Eucalyptus torguata اكاليپتوس
R     R Eurotia caratoides اروشيا
R R     Ferula assa – foetida آنغوزه
R R     Ferula gumosa باريجه
R R   R Ficus carica انجير
R     R Ficus rupestris انجير كوهي
  R     Foeniculum vulgare رازيانه
  R     Glycyrrhiza glabra L. شيرين بيان
      R Halimodendron halodendron (Pall.)Voss. اشك-شور درخت
R     R Haloxylon Ammodendron تاغ
  R   R Helianthus tuberosus سيب زميني ترشي
  R   R Heracleum spondylum گلپر
R     R Hertia angustifolia كارته
R     R Hippophae rhamnoides سنجد تلخ
  R     Hordeum vulgare جو
  R     Hypericum perferatn علف چاي
  R     Lavandula stoechas اسطوخودوس
    R   Limoniumsp شصت عروسان
      R Maclura aurantiaca توت آمريكائي
    R   Malus orientalis سيب
  R     Malva neglecta پنيرك
  R     Malva sylvestris پنيرك قرمز
R     R Marrubium vulgare فراسيون
  R     Matricaria chamomilla بابونه كاموميل
R     R Melia Azedarach زيتون تلخ
    R   Melilotus officinalis یونجه زرد
    R   Melissa officinalis فرنجمشك-بادرنجبويه
  R R   Mentha aquatica سوسنمبر
  R R   Mentha longifolia (L)Hudson پونه
  R R   Mentha piperita نعناع پيپرمنت
  R R   Mentha piperita نعناء فلفلي
  R R   Mentha sylvestris نعناع معمولي
R   R R Morus alba توت
R     R Morus alba Lvar pendula توت مجنون
    R R Morus alba var nigra توت سياه
    R R Morus nigra شاه توت
R     R Nerium oleander خرزهره
  R R   Nigella arvensis سياهدانه
  R     Origanum majora مرزنجوش
  R   R Peganum harlmala اسفند
R     R Perovskia abrotanoides برازمبل
R     R Pimpinella anisum انيسون
R     R Pistacia atlantica بنه
  R     Pistacia vera پسته
  R     Plantago major بارهنگ
  R     Plantago major بارهنگ
  R     Plantago ovata اسفرزه اواتا
  R     Plantago psylium اسفرزه پسيليوم
  R     Planthago lanceolata بارهنگ سرنيزه اي
R     R Prosopis farcta جغجغه
  R     Prunus divaricata آلوچه
  R     Prunus domestica آلو زرد
R     R Pteropyrum Aucheri پرند

 

R

 

 

Rheum ribes

ريواس
        Rhus coriaria سماق
  R   R Ricinum commonis کرچک
R     R Robina pseudaca cia اقاقیا
R     R Rosa Banksiae آبشار طلا
R     R Rosa beggeriana رز سفيد
      R Rosa canina نسترن وحشي
  R     Rosa damascena گل محمدي
  R R   Rosmarinus officinalis رزماري
  R   R Rumex acetosa ترشك
  R   R Ruto graveolens سداب
R     R Salsola arbuscula شور درختچه اي
R     R Salsola crassa علف شورالوان
R     R Salsola dendroides شور گچ دوست
R     R Salsola incanescens شور خاكستري
R     R Salsola jordanicola شور اردني
R     R Salsola nitraria شور سودي
R     R Salsola tomentosa شور بياباني
  R     Salvia officinalis مريم گلي
  R     Salvia officinalis مريم گلي
R     R Seidlitzia florida اشنان پرگل
R     R Seidlitzia rosmarinus اشنان
  R     Silybum marianum خارمريم
  R     Sisymbrum officinle خاکشیر
R     R Smirnovia turkestana دم گاوي
R     R Sophora alopecuroides تلخ بيان
R     R Sophora mollis تلخ بيان باغي(زرين گل)
R     R Suaeda fruticosa سياه شور
  R R   Synarascolymes officinalis كنگر فرنگي
  R     Teucrium chamaedrys مريم نخودي
  R     Teucrium polium L. كلپوره – مريم نخودي
  R     Thymus vulgaris آويشن ولگار
    R   Trifolium pratense شبدر قرمز
  R     Trigonella foenum شنبلیله
  R     Valeriana officinalis سنبل الطيب
R     R Verbascum thapsus گل ماهور
R     R Verbascum thapsus گل ماهور
R     R Vitex negundo پنج انگشت
  R     Zataria sp آويشن شيرازي
R     R Zygophyllum eurypterum قيچ
 
 
نتیجه گیری:
وجود خشکسالیهای سنوات اخیر، جلب مشارکت مردم در کاهش وابستگی به منابع ملی در عین بهره برداری از آن، اجرای پروژه های حفظ و استحصال آب ( پروژه های آبخوان داری، آبخیزداری و غیره) کاربست کشت و پرورش گیاهان داروئی ، اسانس دار، صنعتی در مراتع تخریب یافته و درجه سه به صورت دیم همه و همه ایتم های هستند که در راستای احقاق اهداف اقتصاد مقاومتی و بهره برداری از منابع جنگلی و مرتعی میتواند راهگشا و مدد کار باشند. لذا شایسته است ضمن توسعه پایدار و آمایش سرزمین از طرفی فشار بر عرصه های منابع جنگلی و مرتعی برداشته شود و از طرفی با اجرای پروزه های آبخوان دار ضمن استحصال آب و کاهش فشار خشکسالی بر عرصه های کشاورزی با رعایت اصل آمایش سرزمین از توانمندیهای بخش منابع طبیعی و زیست محیطی به بهترین شکل ممکن استفاده نمود.
بازدید : 2157 12 بهمن 1392 ساعت 12:13 ب.ظ
جستجو در سایت
آخرین ویدئوها