سخن روز

و اراده کرده ایم بر کسانی که در روی زمین به ضعف کشانیده شده اند منت گذارده و آنان را پیشوایان و وارثان زمین قرار دهیم . قرآن کریم

آرشیو خبر
لینک خبرگزاری ها
خبرگزاری ایرنا
خبرگزاری ایسنا
خبرگزاری موج
خبرگزاری تسنیم
خبرگزاری فارس
 خبرگزاری مهر
خبرگزاری تابناک 
هنر در طبیعت نهفته است و متعلق است به کسی که آن را از طبیعت استخراج کند (تولستوی)                           در تعلیمات دینی ما  و در سنت انبیاء و اولیاء درختکاری ، آبیاری و به طور کلی آباد سازی زمین و مزرعه و مرتع و پرورش دام و طیور عبادت محسوب می شود (مقام معظم رهبری )                                 همه جواب ها در طبیعت نهفته است (بل)                               بکاشتند و بخوردیم ، کاشتیم و خوردند      چو بنگری همه برزگران یکدیگریم  (مرزبان نامه)                                             درختان خشک در مسیر تند باد ها شکسته خواهند شد ، پس در مسیر زندگی انعطاف پذیر باشید .                                        اگر چه در کنار جنگل زندگی می کنی  ولی قدر درخت و چوب را بدان   ( ضرب المثل چینی )                                               برگ درختان سبز در نظر هوشیار      هر ورقش دفتری است معرفت کردگار                                        طبیعت بزرگترین دانشگاه و پر رمز و راز ترین کلاس برای بشریت است

بررسی اثر تغییر کاربری آمایشی بر خطر سیل

رضا شفیعی
کارشناسی ارشد اقلیم شناسی در برنامه ریزی محیطی

مقدمه

      امروزه رشد جمعیت،گسترش فعالیت های انسان در طبیعت،کاربری نامناسب اراضی و بهره برداری بی رویه و غیر اصولی از منابع آب،خاک و پوشش گیاهی،عرصه های وسیعی از کشور را در معرض سیل و تخریب اراضی قرار داده است،که نتیجه آن بروز عواملی چون زوال پوشش گیاهی،فرسایش و کاهش حاصلخیزی خاک،کاهش تولید،بیکاری و پیامدهای منفی اقتصادی- اجتماعی شده است.لذا مقابله با این وضعیت نیازمند یک برنامه جامع استفاده از سرزمین(آب و زمین)می باشد،که در آن کاربری ها در یک چهارچوب مشخص بصورت منطقی و متناسب با توان محیط انتخاب شود.یکی از مواردی که در این راستا کمک شایانی می نماید،ارزیابی توان بالقوه منابع طبیعی(به مفهوم عام و بعنوان بستر فعالیتها)جهت برنامه ریزی های مختلف است.ارزیابی توان محیط عبارت از برآورد سطح یا کلاس استفاده ممکن انسان ازسرزمین برای کاربری های مختلف می باشد(مخدوم،1385،ص 19).
     آمایش سرزمین عبارت از تنظیم منطقی رابطه بین انسان و سرزمین به منظور بهره برداری درخور و پایدار ازجمیع امکانات انسانی و فضایی در جهت بهبود وضعیت مادی و معنوی اجتماع در طول زمان است.به عبارت ساده تر انسان باید آن استفاده ای را از سرزمین بعمل آورد، که ویژگیهای طبیعی(اکولوژیکی)سرزمین دیکته می نماید.سپس این ویژگی ها را با نیازهای اقتصادی و اجتماعی خود وفق دهد(همان منبع،ص 16).
    آمایش سرزمین در مفهوم جدید خود بیشتر با فعالیت های برنامه ریزی کاربری زمین بعد از جنگ جهانی دوم رواج یافته است (همان منبع،ص 15).به عنوان پیشگام آمایش سرزمین کشور در کتاب «شالوده آمایش سرزمین» این روند را بصورت ذیل تبیین نموده است:
    " در اواخر قرن میلادی گذشته انسان به این نکته پی برد که برای آنکه بخواهد بهره برداری با صرفه اقتصادی و مستمر از این سرزمین داشته باشد بهتر است که روند بهره برداری را در یک چارچوب برنامه ریزی شده به نام طرح مدیریت به اجرا بگذارد.از آن زمان به تدریج طرحهای کشاورزی دامپروری،شیلات،آبزی پروری،پارکداری و مدیریت توریسم در جهان پا گرفته است."
    پس از جنگ دوم جهانی،تداوم فقر کشاورزان،هدررفتگی منابع محیطی و ضایع شدن محیط زیست دلیلی بر چاره جویی شد.انسان پی برد برای آنکه بتواند جلوی فقر و ضایع شدن سرزمین را بگیرد باید به همراه طبیعت حرکت و از سرزمین به اندازه توان و پتانسیل تولیدی آن بهره برداری نماید.مضافاً اینکه نوع استفاده از سرزمین را بر اساس توان کاربری سرزمین بنا نهاد و نیازهای اقتصادی و اجتماعی را بر این اساس برآورده سازد.چنین فکری مقدمه ای برای برنامه ریزی منطقه ای استفاده از اراضی یا آمایش سرزمین(برنامه ریز ی منطقه ای)در سازمان مدیریت و برنامه ریزی تأسیس شده و تاکنون طرحهای زیادی در خصوص آمایش سرزمین در سطح منطقه تهیه نموده است.
 
1-2- بیان مسئله
    حیات بشر بر روی کره زمین به خصوص از زمانی که انسان به تکنولوژی دست یافت،منشاء تحولات عظیمی در سطح  زمین گردید. از جمله این تحولات می توان به تغییر کاربری های اراضی در عرصه های منابع طبیعی اشاره کرد.  بررسی بلایای طبیعی از نظر تعداد،تکرارو شدت خسارت روند افزایشی را نشان می دهد.در بین آمار و اطلاعات ذکر شده برای کل دنیا مُتأسفانه ایران در وضعیت اسف باری هم از نظر تخریب و بی توجهی به منابع طبیعی و هم از نظر وقوع سیل و خسارات ﺁن قرار دارد.
   هر ساله سطح وسیعی از کشور تحت تاثیر طغیان آب رودخانه ها و جاری شدن سیلاب قرار گرفته ودر اثر آن تأسیسات عمرانی ،امکانات ارتباطی ،زمینهای کشاورزی ،شهرها و روستاها تخریب می گردد.تغییر کاربری های اراضی از یک سو و استفاده از اراضی بدون توجه به پتانسیل آنها موجب گردید تا سیلاب ها سال به سال چه از نظرتعداد دفعات و چه از نظر شدت خسارت افزایش چشمگیری داشته باشد.
   اجرای برنامه های آمایشی در راستای مدیریت خطر و خسارت سیل با تشخیص پتانسیل ها و محدودیت های موجود در هر حوضه و تلاش در جهت کاهش سیلاب و افزایش بهره وری اراضی اثرات قابل توجهی را ایجاد می نماید.
با استفاده از اصول علم آمایش سرزمین می توان از سرزمین بهره برداری متناسب و بهینه و در حد توان اکولوژیک آن بعمل آوردونهایتاً قابلیت سرزمین را برای کاربریهای مختلف مانند جنگلداری،
مرتعداری، کشاورزی،توریسم و توسعه شهری و روستایی و... شناسایی نمود. در فرآیند آمایش سرزمین،با اهتمام به تخصیص متناسب کاربری های سازگار با توان طبیعی سرزمین و با در نظر گرفتن روند سیاست های اقتصادی-اجتماعی،در ازای کاهش سودهای ﺁنی وکوتاه مدت ساکنین منطقه،تداوم حیات مستمر و رو به رشد نسلهای کنونی و آتی تضمین خواهد گردید.این توفیق با اجرای برنامه های استراتژیک برای کل حوضه آبخیز و مشارکت مردمی حاصل خواهد شد.آمایش در واقع تا تعیین تکلیف برای نوع کاربری سرزمین پیش می رود و خواستار آن است که برای هر نوع استفاده یا کاربری مشخص شده،طرح مدیریت برای اجرای بهره برداری،توسط سازمانهای ذی ربط در چهارچوب طرحهای منطقه ای ریخته شود.سپس سازمانهای متولی، به اجرای پروژه ها در چهارچوب یاد شده بپردازند(نیکس،1985،مخدوم،1385،ص19).
آنچه مسلم است اینست که علت کاهش بیش از حد منابع،استفاده غیرمنطقی انسان از سرزمین است.سرزمین یک منبع محدود وآسیب پذیراست، اما بسیاری از سودمندی های آن اگر بیجا از آن استفاده نشود،ابدی و قابل تجدیدند (میلر،1366،مخدوم،1385،ص 15).
   اگر به شرایط اقلیمی کشور توجه شود،که بخش عمده آن را اقلیم های خشک ونیمه خشک و به تبع آن اکوسیستم های ظریف و شکننده و بسیارناپایدار بوجود آورده است،چنانچه برنامه های توسعه و
 
عمران بدون در نظر گرفتن ویژگی های اکولوژیک گوناگون و بصورتی ناهماهنگ و نا مرتبط به اجرا در آید در درازمدت اثرات نامطلوب و ناخواسته ای را در پی خواهد داشت (احمدی،1378،ص475).
     بدین لحاظ اجرای برنامه های کاربری آمایشی در چند دهه اخیر در دستور کارسازمانهای اجرائی قرار گرفته است تا بر اساس شناخت عرصه حوضه های مختلف و شرایط حاکم به آن بتوان مدیریت صحیح و استفاده بهینه از منابع و امکانات که متضمن توسعه پایدار در حوضه باشد را تعیین نمود.در همین راستا دراین جستار،حوضه آبخیزآزران کاشان که یکی از حوضه های سیل خیز کشور می باشدانتخاب گردیده است تا اثر برنامه های کاربری آمایشی برکاهش خطر وخسارت سیل مورد تحقیق واقع شود.
1-3-هدف تحقیق
1-تعیین میزان اثر کاربری آمایشی در کاهش خطر و خسارت سیل حوضه آبخیز آزران
1-4-ضرورت تحقیق
۱-مقایسه سهم اثر تغییر کاربری اراضی در وقوع خطر سیل جهت مقابله با آن در منطقه مورد نظر
۲-ساماندهی کاربری های حوضه در راستای اهداف آمایشی سرزمین و کاهش خطروخسارت سیل و در نتیجه بهبود اوضاع اجتماعی-اقتصادی مردم روستانشین منطقه
3-اطلاع و آگاهی مسؤلان و برنامه ریزان جهت انجام اقدامات اصولی برای اجرای کاربری های مناسب جهت کاهش فراوانی و شدت خطر سیل
1-5-سؤال تحقیق
1-آیا در حوضه آبخیز آزران کاشان بین کاربری زمین و خطر وخسارت سیل رابطه ای وجود دارد؟
1-6-فرضیه تحقیق
1-فرضیه اول
فرضیه: اجرای برنامه كاربري آمایشی باعث  كاهش خطر و خسارت سيل  در حوضه آبخيز  آزران نمي شود.
فرضیه: اجرای برنامه كاربري آمایشی باعث  كاهش خطر و خسارت سيل  در حوضه آبخيز  آزران می شود.
1-7-سابقه تحقیق
سابقه تحقیق در ایران:
   مخدوم و همکاران(1366): در مقاله ای تحت عنوان ارائه روشی تازه برای تجزیه و تحلیل و جمع بندی داده ها در فرایند آمایش سرزمین :ارزیابی توان اکولوژیکی منطقه سیستان هدف از ارزیابی سرزمین را تعیین توان فیزیکی،بیولوژیکی و اقتصادی-اجتماعی قطعاتی از سرزمین (از یک آبخیز تا یک کشور) برای کاربریهای ممکن، می داند. در این مقاله ارزیابی سرزمین، مرحله میانی آمایش سرزمین محسوب می گردد.درراستای ارزیابی و تعیین توان اکولوژیکی روش جدیدی را ارائه می دهد که در چهارچوب تجزیه
و تحلیل سیستمی جای می گیرد.این روش را در منطقه سیستان بررسی نموده است و سعی بر آن دارد تا نتایج آن را به سایر نقاط ایران تعمیم دهد.
  نجابت(1373): در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان"کاربرد تصاویر ماهواره ای در ارزیابی قابلیت اراضی"جهت بررسی قابلیت اراضی و تغییرات کاربری در حوضه آبخیز کرخه ،تغییر سطح کاربریها و فرسایش حوضه آبخیز کرخه را در دو دوره زمانی 1988 و2002 در پنج زیرحوضه با استفاده از تصاویر ماهواره لندست بررسی کرده و تأثیر آنها را روی کیفیت فیزیکو شیمیایی آب کرخه اعم از کانیونها،آنیونها،درجه گل آلودگی، اسیدیته و شوری که مهمترین و مؤثرترین عامل کاهش کیفی رودخانه کرخه هستند مورد ارزیابی قرار داده است.نتایج نشان می دهد در طی این دو زمانبندی 14 ساله،توسعه اراضی شهری،زراعت آبی زیر حوضه های کرخه و کاهش دبی رودخانه از مهمترین عوامل کاهش کیفیت آب رودخانه کرخه می باشند.
  محفوظی(1378):در پایان نامه کارشناسی ارشد خویش با عنوان"آمایش سرزمین حوضه آبخیز دادقان تفرش با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی"پس از تجزیه و تحلیل و جمع بندی منابع
اکولوژیکی و اقتصادی- اجتماعی آبخیز دادقان به وسعت 7/42157هکتار با تلقیق و ترکیب بیش از20 لایه اطلاعاتی،به منظور تعیین واحدهای همگن زیست محیطی با استخراج 1837 واحد و سنجش آنها با مدل و معیارهای ویژه ی اکولوژیکی و اقتصادی- اجتماعی با استفاده از سامانه های اطلاعات جغرافیایی توانها و تنگناهای بالقوه آبخیز را برآورد نموده است.در نهایت با ملحوظ داشتن ویژگی های طبیعی و اقتصادی- اجتماعی خاص آبخیز،تعیین اولویت بین کاربری های مجاز پرداخته و کاربری های بهینه پیشنهادی را نموده است.
   اونق و همکاران(1384):در مقاله ای تحت عنوان"برنامه مدیریت کاربری اراضی سواحل جنوب شرقی دریای خزر(معرفی مدل عددی ارزیابی توان اکولوژیکی و آمایش سرزمین)"به منظور ساماندهی فضایی و مدیریت پایدار کاربری زمین،توان اکولوژیکی ناحیه جنوب شرقی دریای خزر با ابداع مدل عددی در سطح تفضیلی و در قالب 1227 واحد زیست محیطی و در محدوده ای به مساحت 2666کیلومتر مربع(12درصد استان گلستان) در سواحل جنوب شرقی دریای خزرشامل سه شهرستان بندرترکمن، بندرگز وکردکوی ارزیابی گردید.با اولویت بندی بین کاربری های ممکن به روش کیفی –قیاسی و با ملاحظه مناطق زیستی چهارگانه تحت حفاظت،نقشه پایه آمایش منطقه در مقیاس 1:100000به عنوان سند راهنمای توسعه و مدیریت محیط تهیه شد و همچنین دو سناریوی متفاوت مبنی بر اصل بهره برداری چندجانبه برای مدیریت کاربری اراضی منطقه تهیه و تدوین گردید.بر اساس این تحقیق تعداد واحدهای زیست محیطی تفکیک شده خیلی کمتر از تعدادمورد انتظار بود که نشان دهنده تغییر کاربری اراضی شدید در منطقه در قرن اخیر می باشد.در نهایت توان منطقه به توسعه هر 7نوع کاربری مرسوم تعیین گردید که معنی دار بودن تفاوت تعداد ومساحت کاربری های ممکن گویای تنوع شدید شرایط اکولوژیکی و انسانی و قدرت تفکیک بالای مدل عددی می باشد.تفاوت محسوس ترکیب و تغییرات فضایی نوع و کلاس توان کاربری های ممکن در هردو سناریو به ویژه در نوار ساحلی دریا و خلیج گرگان در درجه اول گویای پیچیدگی فضای برنامه ریزی،ظرفیت سناریوپذیری و حساسیت نوار ساحلی به ماهیت،شیوه اجرا و مدیریت طرح های شیلاتی،توریستی و حفاظتی است.
سابقه تحقیق در خارج
   گوپتا و همکاران(1963): به بررسی اثرات تغییر کاربری اراضی در بارشهای زمستانی و تابستانی بر روی میزان رواناب و هدر رفتن خاک در دهرادون هندوستان پرداخته اند .آنها جهت این تحقیق چهار کاربری آیش ، اراضی سخت  شخم خورده ، پوشش گراس (پنجه مرغی) و گراسهای طبیعی را در نظر گرفته و به این نتیجه رسیده اند که با بارشهای تابستانه ژوئن تا اکتبر به میزان 1250 میلیمتر کاربری اراضی آیش بیشترین رواناب تولید شده به میزان 1/71 و کاربری اراضی سخت + شخم خورده بیشترین هدر رفت خاک به میزان T/ha 156 را دارد . در مقابل کاربری پوشش گراس (پنجه مرغی) کمترین رواناب تولید شده به میزان 2/21 و کمترین هدر رفت خاک به میزان T/ha 1 را دارا می باشد . همچنین در بارشهای زمستانه نوامبر تا مارس اراضی سخت + شخم خورده بیشترین هدر رفت خاک به میزان T/ha 8/5 را دارد و کاربری پوشش گراس (پنجه مرغی) کمترین رواناب تولید شده (6/4) و کمترین هدر رفت خاک را دارد که به صفر میل نماید.
   رودل (2002 ): با استفاده  از روشهاي  آماري  پايداري  و تغيير پذيري  رژيم  رواناب  را در مقياس  جهاني  مورد بررسي  قرار  داد. نتايج  مطالعه وي نشان  مي دهد  كه تغيير  رژيم  رواناب  يك منطقه  در طول  زمان  مي تواند  ناشي  از نوسانات اقليمي  تغييرات  كاربري  اراضي  و يا احداث  سدهاي  مخزني  باشد  كه تغييرات  كاربري  اراضي  و قطع  جنگلها  معمولاً در مقياس  مكاني  كوچك  باعث  افزايش ناپايداري  رژيم  رواناب  مي شوند  و اثر  آنها  اغلب  به صورت
 هيدروگرافهاي  قله  تيز ( كاهش  زمان  اوج  هيدروگراف )  ديده  مي شود. وي  تغيير  رواناب  در يك منطقه  بزرگ مقياس  را نتيجه اي  از نوسانات  اقليمي  دانسته  است .
سازمان جهانی هواشناسی
[1](2007):در طرحی با عنوان"اثربرنامه های آمایشی بر مدیریت سیل" بر تأثیر برنامه های آمایشی در قالب 7کاربری کشاورزی و مرتعداری،جنگلداری،توسعه شهری-صنعتی وروستایی،تفرج گسترده،تفرج متمرکز،حفاظت وآبزی پروری برکاهش خسارات سیل در دشت های سیلابی و حوضه های آبخیز از طریق کاهش CNخاک و افزایش نفوذپذیری تأکید دارد.
1-8-واژگان کلیدی
1-8-1-تغییر کاربری اراضی
 تغییر کاربری اراضی را می توان تغییر نحوه استفاده از سرزمین تعریف نمود(نگارنده).
1-8-2-ارزیابی توان محیط زیست
عبارت ازبرآورد استفادۀ ممکن انسان از سرزمین برای کاربری های کشاورزی، مرتعداری، جنگلداری، پارکداری (حفاظت،توریسم)، آبزی پروری، امور نظامی و مهندسی و توسعۀ شهری،صنعتی و روستایی در چارچوب استفاده های کشاورزی،صنعت،خدمات و بازرگانی است(مخدوم،۱۳۶6: 26).
1-8-3-پهنه بندی سیل
   پهنه بندی سیلاب یعنی تقسیم بندی یک محدوده به مناطق همگن بر اساس درجه ناپایداری به  وقوع خطرسیل است.(اونق،1385،ص48).
1-8-4-خسارت سیل
مقدار هزینه هایی که افراد اجتماع باید به طورمحسوس یا غیرمحسوس در قبال آسیب های سیل بپردازند(نگارنده).
1-8-5-HEC –RAS
سیستم تحلیل رودخانه انجمن مهندسین ارتش آمریکا می باشد که توسط مرکز مهندسی هیدرولوژی تهیه شده است(م، ابوالقاسمی و ح،شریفی منش،1380،ص10).
 
 


    World Meteorological Organization                                                                                                         -[1]

ورود به موضوع تحقیق و آزمون فرضیات:
-فرضیه اول
فرضیه: اجرای برنامه كاربري آمایشی باعث  كاهش خطر و خسارت سيل  در حوضه آبخيز  آزران نمي شود.
-فرضیه دوم
فرض:کاهش خطر و خسارت سیل سبب بهبود و افزایش درآمد اقتصادی خانوارهای روستایی حوضه آبخیز آزران نمی گردد.
-فرضیه سوم
فرض:کاهش خطر و خسارت سیل موجب تثبیت جمعیت و کاهش مهاجرت در روستاهای حوضه آبخیز آزران نمی شود .
مستلزم شناخت نظریات و مبانی اندیشه ای معطوف به مسئله و اثرات کاربری اراضی بر مدیریت خطر وخسارت سیل است.بر همین اساس در این فصل به ارائه تعاریف و مفاهیم پایه نظری و موضوعات بنیادی مرتبط با تحقیق شامل آمایش سرزمین،ریسک و طبقه بندی سیل و روشهای ارزیابی توان اکولوژیکی و همچنین مدیریت ریسک(خسارت) و روش ها و رویکردهای موجود در این زمینه می پردازیم. این تعاریف از دیدگاه مهندسی ظرایف و دقایق خاص خود را دارا هستند،اگر چه ممکن است بعضی از آنها به ظاهر ساده باشند
هدف نهایی این فصل ارائه رویکرد نظری پایان نامه و تدوین چارچوب نظریه کار است که تلاش شده است مباحث مطرح شده ارتباط مستقیم با موضوع تحقیق داشته باشد.
2-2-تعاریف واژه های کلیدی
2-2-1- تعریف و ویژگی های آمایش سرزمین
    آمایش اسم مصدر آمودن یا آماییدن است و در فرهنگهای مختلف لغات،معانی گوناگونی دارد که آراسته کردن در این رابطه بیشتر مصداق دارد(مخدوم،1385: 16).آمایش سرزمین یا برنامه ریزی منطقه ای استفاده از سرزمین دارای تعاریف متعددی است که به دو مورد آن اشاره می گردد.
1-آمایش سرزمین عبارت از تنظیم رابطۀ بین انسان،سرزمین و فعالیتهای انسان در سرزمین به منظور بهره برداری درخور و پایدار از جمیع امکانات انسانی و فضایی  در جهت بهبود وضعیت مادی و معنوی اجتماع در طول زمان است.به عبارت ساده تر انسان باید آن استفاده ای را از سرزمین بعمل آورد،که ویژگی های طبیعی (اکولوژیکی)سرزمین دیکته می نماید.سپس این ویژگی ها را با نیازهای اقتصادی و اجتماعی خود وفق دهد(مخدوم،1385: 16).
2-آمایش سرزمین عبارت از سازماندهی مطلوب فضا در جهت نیل به اهداف و استراتژی های جامع توسعه ملی است(دفتر آمایش و برنامه ریزی منطقه ای،1376،ص2).
2-2-2-  سابقه تحقیق در روش های پهنه بندی سیلاب
[1]
   پهنه بندی سیلاب یعنی تقسیم بندی یک محدوده به مناطق همگن بر اساس درجه ناپایداری به  وقوع خطرسیل است.(اونق،1385،ص48). همچنین می توان گفت تعیین ناحیه های درون سیلابدشت برای کاربری های مختلف از قبیل فضاهای باز تفریحی،کشاورزی،مناطق مسکونی و صنعتی مناسب می باشند(کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران و کمیته ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی،1379،ص 88).
  پهنه بندی خطر سیل در واقع ابزاری اساسی جهت مدیریت کاهش خطرات سیل می باشد و
می تواند وسیله ای قانونی در دست مسئولین برای کنترل و مدیریت کاربری اراضی و برنامه های توسعه تؤام با کاهش خطرات سیل و حفاظت محیط زیست باشد.پهنه بندی خطر سیل در مرحله اول نیاز به شناخت ویژگیهای سیلاب و سیلابدشتها دارد و مستلزم نوعی گروهبندی مجموعه عملیات و فعالیتهای عمرانی،توسعه ای متناسب با استعداد اراضی است(تلوری، ۱۳۷۶ب).در پهنه بندی سیلاب،تمامی نواحی سیلابدشت به قسمتهایی با خطرپذیری متفاوت به منظور کنترل کاربری و توسعه اراضی تقسیم می شوند.پهنه بندی برای مشخص کردن میزان خطر پذیری به سیلاب برای استفاده کنندگان محتمل،شناسایی ناحیه ها برای بیمه سیل و ایجاد محدودیتهای اجباری کاربری در مناطق خطر پذیر قابل استفاده می باشد.پهنه بندی معمولاً در نواحی مجاور مناطق توسعه یافته و بر طبق نقشه های خطر پذیری صورت می گیرد و بایستی قدرت لازم برای اعمال محدودیتهای ناشی از آن وجود داشته باشد(کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران و کمیته ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی،1379،ص 302).
     نحوه اجرای پهنه بندی اراضی در کشورها و رودخانه های مختلف متفاوت است(بزرگ زاده و طاهری بهبهانی، 1375،ص7).در کشور ما نیز معمولاً برای دشتهای سیلابی رودخانه های بزرگ،سیلاب 100 ساله به عنوان سیل طرح و برای دشتهای سیلابی رودخانه های کوچکتر،سیلاب 25 ساله به این منظور انتخاب می گرددودر صورت احتمال بروز خطرات جانی،در این دشتها نیز معمولاً سیلاب ۱۰۰ ساله را به عنوان سیلاب طراحی در نظر می گیرند(تلوری،1380،ص153).
   از نظر تلوری(1376) پهنه بندی سیل تعیین میزان پیشروی سیلاب،ارتفاع آن و خصوصیات سیل در دوره های بازگشت مختلف می باشد.برای ایمن بودن از خطر وقوع سیل نباید هیچگونه ساخت و سازی در پهنه سیلاب صورت گیرد، امابه علت افزایش جمعیت و محدود بودن زمین به ناچار،پهنه های سیلاب به کار گرفته می شوند(رحیم زاده، 1376،ص131).
    باید توجه داشت که یکی از مهمترین عوامل تشدید خسارت سیل های اخیر در کشور توسعه ساخت و ساز در سیلابدشت و دخل و تصرفات غیر مجاز در بستر و حریم رودخانه ها است.تعیین بستر و حریم رودخانه ها و مسیل ها و تهیه نقشه پهنه های خطرسیل یکی از ملزومات و پیش نیازهای کلیه طرحهای پیشگیری وکنترل سیلاب از جمله سیستم های هشدارسیل،بیمه سیل،نحوه کاربری اراضی حاشیه رودخانه وآزادسازی  محل عبور جریان رودخانه می باشد.وجود این نقشه ها در تعیین و ارزیابی خسارات وارده مورد نیاز بوده و ضرورت اجرای آن مورد تأیید وزارت کشور به عنوان مسئول ستاد حوادث غیرمترقبه نیز می باشد.لازم به ذکر است که تاکنون مجموعا۵۰۰۰کیلومترازطول رودخانه های کشورتعیین حد بسترو حریم بستر شده و برآورد می شود.
۳۷۰۰۰ کیلومتر دیگر از طول رودخانه ها،دارای اولویت جهت انجام مطالعات پهنه بندی سیل و تعیین حد بستر و حریم می باشد(وطن فدا،1381،ص307).
از مزایای پهنه بندی می توان به دو مورد زیر اشاره کرد:
الف- تجربه نشان داده است که پهنه بندی مقرون به صرفه است.
ب-از گسترش آتی نواحی سیل گیر در محدوده های شهری جلوگیری می کند و افزایش خسارات ناشی از توسعه سیلابدشت را به حداقل می رساند(گروه کاری آژانس مرکزی مدیریت دشتهای سیلابی، 1992،ص 75).
2-2-3- روشهای متداول در تهیه نقشه پهنه های خطر سیل
  روشهای موجود برای تهیه نقشه پهنه های خطر سیل را می توان به چهار گروه به شرح زیر تقسیم بندی نمود که کلیه این روشها جهت تهیه نقشه پهنه خطر سیل احتیاج به تعیین تراز جریان سیلاب و انتقال رقوم سطح آب روی نقشه های توپوگرافی دارند.همه این روشها اصولاً از همان روند یکسان استفاده از رقوم تعیین شده سطح آب در هر مقطع عرضی(یا موقعیت های مختلف)برای پهنه بندی کمک می گیرند که البته این مقاطع عرضی با درون یابی نقاط گستره پخش سیل مشخص می گردد.تفاوت عمده بین این روشها در نحوه تعیین پروفیل سطح آب می باشد که این روشها عبارتند از:
الف- روش مشاهده ای و استفاده از داغاب سیل
این روش را به عبارتی می توان روش سنتی اطلاق نمود.در این روش پس از فروکش کردن سیلاب اثر داغاب سیل بر روی پل ها،ساختمانها،درختها و علامتگذاری شده و با توجه به موقعیت تقریبی این داغابها بر روی نقشه های توپوگرافی و اتصال آنها به یکدیگر پهنه سیل مربوطه مشخص می گردد.متأسفانه این روش با وجود دقت پایین بدلیل عدم نیاز به وسایل و ابزار جدید و دانش فنی خاص کماکان در بعضی از مناطق مورد استفاده قرار می گیردومعایب و محدودیت های این روش را می توان در موارد ذیل خلاصه کرد(برخوردار و چاوشیان،1379،ص65-64).
  1. این روش مستلزم کار میدانی زیاد است.زیرا باید در نقاط مختلف این داغابها ثبت و با رنگ علامت زده شود که با صرف هزینه و زمان زیادی تؤام است.
  2. دقت انتقال داغابها به روی نقشه های توپوگرافی1:50000 پایین می باشد و کوچکترین اشتباه باعث بروز اختلاف بین علامت ثبت شده و علامت انتقال داده شده می شود.
  3. در این روش تنها پهنه سیل گیر برای حداکثر دبی عبوری قابل ثبت است و به معنای واقعی تهیه نقشه پهنه خطر سیل برای دوره های بازگشت مختلف بسیار مشکل است.با توجه به کار میدانی زیاد و دقت کم،این روش جز در مواقع ضروری توصیه نمی شود.
ب- مقایسه عکس های هوایی
   موفقیت این روش بستگی زیادی به وجود عکس های هوایی رودخانه و اراضی حاشیه آن در زمان سیلاب دارد.در این روش چنانچه عکس های هوایی منطقه در زمان وقوع پیک سیل یا مدت کوتاهی بعد از آن وجود داشته باشد(مثل عکس های هوایی سیل خوزستان در سال های ۴۶-۴۷-۵۷)، محدوده سیل گیر از این عکس ها به روی نقشه های توپوگرافی منتقل می شوند.اگرچه در این روش از حجم عملیات نسبت به روش قبل کاسته می شود ولی به دلیل مسائل اجرایی امکان پرواز و تهیه عکس هوایی به هنگام از منطقه معمولاً با دشواری های زیادی همراه بوده و نیاز به هماهنگی های لازمه دارد.مضافاً اینکه در رودخانه های مرزی و محدوده آنها عملاً کاربرد این روش غیرممکن است.
ج-استفاده از تصاویر ماهواره ای و تکنیک سنجش از دور
در اين روش بايد اطلاعات با قدرت تفكيك بالا در اختيار باشد و به علاوه اين اطلاعات
در زمانهاي قبل از وقوع سيل، همزمان با واقعه سيل يا بعد از جاري شدن سيل، برداشت شده باشد. براي بررسي مناطق وحوضه هاي آبخيز كوچك مي توان اطلاعات دور سنجي هوايي كه توسط هواپيما تهيه مي شود را مورد استفاده قرار داد. ليكن براي بررسي و پوشش مناطق وسيع، سنجنده هاي ماهواره اي تنها ابزار ممكن مي باشد.
د- محاسبه دستی(نقشه برداری)
    از این روش بیشتر جهت تعیین حریم و بستر رودخانه ها و پس از تعیین سیلاب با دوره بازگشت ۲۵ ساله استفاده می شود و به عبارتی نمی توان آن را جزء روشهای مهندسی و دارای دقت جهت تهیه نقشه پهنه های سیل محسوب نمود و قطعاً نتیجه حاصل جز یک محاسبه دستی ساده بیش نیست و فقط در موارد محدود و برای مقاصد خاص قابل قبول است.
 
ه- استفاده از مدلهای ریاضی
   در این روش به کمک مدلهای ریاضی جریان سیلاب شبیه سازی شده و پس از محاسبه پروفیل جریان توسط مدل، پهنه سیل با دوره های بازگشت مختلف بر روی نقشه های توپوگرافی منتقل می گردد.در این روش باید اطلاعات با قدرت تفکیک بالا در اختیار باشد و اطلاعات مورد نیاز در زمانهای قبل از وقوع و همزمان و بعد از جاری شدن سیل برداشت شود(شایان فر،1377، ص41).جهت آشنایی مختصر با این روش ذیلاً توضیح مختصری ارائه خواهد شد. اطلاعات مورد نیاز برای انجام محاسبات شامل سه دسته زیر می باشد:
الف- اطلاعات توپوگرافی:
شامل پروفیل های طولی و عرضی رودخانه و اراضی حاشیه آن می باشد.مقاطع عرضی به گونه ای انتخاب و برداشت می شوند که معرف شکل عمومی رودخانه بوده و به وسیله آن بتوان مسیر اصلی جریان در آبراهه اصلی را به مدل معرفی نمود.اطلاعات توپوگرافی اراضی حاشیه رودخانه معمولاً با مقیاس ۲۰۰۰:۱ تا ۱۰۰۰۰:۱ تهیه می شود.
ب- اطلاعات جریان سیل:
شامل هیدروگراف ورودی سیل،هیدروگراف شاخه فرعی ورودی به رودخانه و یا خروجی از آن،منحنی دبی-اشل در پایین دست و هیدروگرافهای حقیقی مشاهده شده در طول رودخانه و نقاط مختلف به منظور واسنجی مدل.
ج- اطلاعات هیدرولیکی:
اطلاعات هیدرولیکی مورد نیاز مدل به شرح زیر می باشند:
- ضرایب زبری که معمولاً در هر مقطع تخمین زده می شوند و نهایتاً پس از واسنجی مدل کنترل می شود.
- وضعیت مسیر رودخانه از نظر وجود آبشار،پل و سایر سازه های تقاطعی.
در مطالعات متعددی که در این زمینه صورت پذیرفته از مدلهای جریان ماندگار،روندیابی هیدرولیکی سیلاب با مدلهای جریان غیر ماندگار استفاده شده است.اطلاعات اولیه فوق با فرمتهای خاص هر مدل به آن معرفی شده و خروجی مدل شامل اطلاعات مختلفی از قبیل تراز سطح آب،سرعت جریان،دبی در آبراهه اصلی و دشت سیلابگیر از مدل اخذ شده است.
  زمان ماندگاری جریان و عمق آب در دشت سیلابگیربرای هر یک از مقاطع عرضی بازه مورد نظر می باشد.نکته حائز اهمیت واسنجی مدل است و ضرورت دارد نتایج محاسبات شبیه سازی شده با ارقام ثبت شده در ایستگاههای آب سنجی کنترل و موارد اختلاف مشخص و تا حد امکان تصحیح شوند.در این صورت کارکرد مدل قابل اعتماد بوده و می توان از آن در بخشهای بعدی مطالعات استفاده نمود.
در مرحله آخرجهت انتقال نتایج و تهیه نقشه پهنه های خطر سیل، با متصل کردن شیت نقشه های  توپوگرافی در بازه های کوتاه ومشخص کردن محل مقاطع عرضی برروی آنها،سطح آب برروی هرمقطع عرضی نوشته می شود.
   سپس با توجه به شیب طولی رودخانه در هر بازه و با درون یابی رقوم بین دو مقطع در هر صد تا دویست متر نیز رقوم آب تعیین و به روی نقشه ها منتقل می گردد.نهایتاً با توجه به رقوم آب درآبراهه اصلی،دشت سیلابگیر،تراز اراضی حاشیه رودخانه و نیز قضاوت مهندسی(که همواره در این قسمت کارساز است)،پهنه سیل گیر بر روی دبی با دوره بازگشت مورد نظر تعیین و نقاط و خطوط به یکدیگر متصل می گردند.در این روش در مقایسه با سایر روشهای عنوان شده ازدقت بالایی برخوردارونتایج محاسبات خصوصاً پس ازکالیبره شدن مدل قابل اعتماد می باشد.
  اما انتقال نتایج پس از شبیه سازی به روی نقشه های توپوگرافی زمان بر بوده و به دلیل حجم زیاد کار انتقال محاسبه شده به روی نقشه ها غالباً با خطا همراه می باشد.ضمن اینکه با توجه به نقش قضاوت مهندسی در ترسیم خط پهنه سیل گیر،بعضاً نقشه نهایی به صورت سلیقه ای تکمیل خواهد گردید(برخوردار و چاوشیان،1379،ص66).
2-2-4- معرفی نرم افزارHEC-RAS
HEC-RAS   سیستم تحلیل رودخانه انجمن مهندسین ارتش آمریکا می باشد که توسط مرکز مهندسی هیدرولوژی تهیه شده است.این نرم افزار امکان انجام محاسبات یک بعدی در حالت جریان ماندگار و عیرماندگار را فراهم می آورد.سیستم مدلسازی HEC-RAS به عنوان بخشی از"ُتولید آتی"(Nex Gen)  نرم افزار مهندسی هیدرولوژی مرکز مهندسی هیدرولوزی توسعه یافته است.پروژه تولید آتی در بردارنده چندین جنبه از مهندسی هیدرولوژی نظیر:تحلیل بارش-رواناب،هیدرولیک رودخانه،شبیه سازی سیستم مخزن،تحلیل خسارت سیلاب و پیش بینی بلادرنگ رودخانه برای عملکردهای رودخانه می باشداین سیستم قابلیت انجام محاسبات پروفیل سطح آب در دو حالت جریان ماندگار و غیر ماندگار را دارا است(م، ابوالقاسمی و ح،شریفی منش،1380،ص10).
2-3- چهارچوب نظری
2-3-1- دیدگاه توسعه پایدار
  توسعه پایدار،در بسیاری از برنامه ریزی های اقتصادی،اجتماعی به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی مطرح می باشد.کاربرد توسعه پایدار برای اولین بار در اواسط دهه 1970 توسط باراوارد،مطرح شد و این مفهوم کلی با استراژی حفاظت جهانی،به طور گسترده مورد بحث قرار گرفت،تا محافظت از منابع و محیط زیست را در راستای ایفای نقش بهکرد رفاه انسانی به نحو مطلوب مدیریت نماید(آسایش،1388،ص25).
   همچنین بسیاری از کارکردهای فضای روستایی در رابطه با محیط زیست می باشد،لذا امروزه در بسیاری از برنامه ریزی ها و امور مدیریت روستایی، توجه به توسعه پایدار روستایی الزامی است(ایوت، جنیفر،آ، 1378).
   در این زمینه(اونق،1385،ص160) دیدگاه یا مکتب جدید"ردپای اکولوژیکی" را بیان می دارد  و توسعه پایدار را بهره برداری متناسب از زمین(طبیعی،محیطی) درحالات همه جانبه و بدون تخریب ورعایت منافع نسل های آتی می داند.
   اجرای توسعه پایدار مؤثرترین روش غیر تکنولوژیکی برای کاهش آلودگی ها،زدودن تخریب محیط زیست،کاهش تخریب منابع طبیعی و به کار گیری رشد جمعیت به منزله منابع نیروی انسانی برای توسعه آینده و فایده رسانی به مد جامعه است.در عین حال انجام توسعه از نوع پایدار در چارچوب طرحهای آمایش سرزمین(منطقه ای) بهترین،ارانترین و مؤثرترین راه حل مشکل تخریب محیط زیست،بازدهی اقتصادی و رفاه اجتماعی است،البته اگر طرح های توسعه بر این چارچوب استوار باشند و نه فقط بر معیارهای اقتصادی و رشد اقتصادی(مایر
[2] 1994،مخدوم1385ب،ص18).
آمایش سرزمین طبق ضوابطی با نگرش بازده پایدار و درخور،بر حسب توان و استعداد کیفی و کمی سرزمین برای استفاده های مختلف انسان از سرزمین،به تعیین نوع کاربری از سرزمین می پردازد.بنابراین،از هدررفتگی منابع طبیعی و ضایع شدن محیط زیست و در نتیجه از فقر انسانی که روی زمین کار می کند می کاهد (استوارت
[3] 1968،ناوه لیبرمان[4] 1984،مخدوم،1385،ص23).
2-3-3-مباحث نظری بلایای طبیعی
[5]
2-3-3-1-بلایای طبیعی
   در سال 1961 فریتز
[6] بلا را اینچنین تعریف می نماید: واقعه ای که در فضا و زمان رخ می دهد و به روی بخشی از جامعه تأثیر می گذارد و موجب بروز خساراتی در محیط فیزیکی و مردم می گردد و در عملکرد و فعالیت اجتماعی وقفه ایجاد می کند.تعریف فریتز از این جنبه که می گوید "بخشی از جامعه"بسیار وسیع است.در واقعیت،هنگامی که بلایی بر یک جامعه کوچک تأثیر می گذارد تأثیر آن توسط هر یک از اعضای آن منطقه احساس می شود.تأثیرات ممکن است فیزیکی-مادی،اجتماعی-سازمانی باشند(کرامب[7]،2006:‌ 13).
   سازمان مدیریت بحران مانیتوبا در سال2006 بلایای طبیعی را به صورت زیر تعریف می کند:"هر رویداد واقعی و پیش بینی شده که به زندگی،امنیت،رفاه و سلامت عده ای یا تمامی مردم آسیب برساند و تنها با استفاده از منابع و خدمات دولتی قابل کنترل نباشد." (همان منبع،ص 12).
به هر جهت بلایای طبیعی توسط افراد مختلف به طرق مختلف تعریف شده است.از نظر برخی بلایای طبیعی یک مفهوم اختصاری است.برخی از محققین بر این باورند که بلایای طبیعی یک وضعیت فشار جمعی است،در حالی که از نظر برخی محققین دیگر بلایای طبیعی به عنوان یک دورةفشار اجتماعی شناخته می شود(وزین،1386: 13).

-1-روش تحقیق
دستیابی به هدف های پژوهش میسر نخواهد بود مگر زمانی که جستجوی شناخت با روش شناسی یا متدولوژی درست پذیرد.در  اين تحقيق جهت اجرای برنامه آمايشي  سرزمين  از روش سيستمي و مدلهای ارزیابی مخدوم   استفاده  مي گردد زيرا  اين روش  در ايران  بهتر  پذيرفته  شده است و در ضمن  هر كس  با هر مرتبه اي مي تواند به راحتي از اين روش  استفاده  كنند . و اساس اين روش  از طريق  تركيب  و ادغام  نقشه هاي  مختلف  ارتفاع  و شيب  و اجزاء اراضي  وپوشش گياهي و شكل  و واحد زمين  مي باشد .
  انجام  اين  تحقيق  داراي  مراحل كلي زير است :
  - تهيه  اطلاعات  و نقشه هاي  پايه  حوضه  شامل  نقشه هاي  توپوگرافي  ، پوشش گياهي  ، خاك  شناسي  و سنگ شناسی درمقیاس1:100000                                                                      
- تهيه  نقشه هاي كاربري  اراضي  در دو فاصله  زماني1335 و 1386 به كمك  عكس هاي  هوايي  سال 1334  در مقياس  55000/1  و تصاويرسنجنده TM  ماهواره   لندست  سال  2002
- تهيه  نقشه  كاربري اراضي در سالهاي آتي ( نقشه هاي كاربري  آمايشي ) 
-ارزیابی صحت و انطباق نقشه ها 
- برآورد و پهنه بندي خطر و خسارت سيل در سالهاي 1335 و 1386
- برآورد و پهنه بندي خطر و خسارت سيل درسالهای آتي (  باديد  آمايشي و اجرای آزمایشی نقشه توان کاربری )
- تهيه نقشه تراکم جمعيت خانوار روستايي
- تهيه نقشه تراکم درآمد خانوارهاي روستايي 
3-2-روش ها و ابزارهای گردآوری اطلاعات
      دراین تحقیق جهت ارزیابی کاربری ها به منظور ساماندهی کاربری اراضی در عرصه مورد نظر از نرم افزار Arc Gis 9.2 ودر زمینه تهیه نقشه پهنه بندی سیل از نرم افزارسیستم تحلیل رودخانه(HEC-RAS) استفاده گردیده است.به طور کل این تحقیق شامل سه مرحله متوالی به شرح زیر می باشد: مرحله اول جمع آوری آمار و اطلاعات موجود و شناسایی منطقه کاری،مرحله دوم عملیات میدانی و مرحله سوم تجزیه و تحلیل اطلاعات و نتایج تحقیق می باشد.
3-2-1- جمع آوری داده ها و شناسایی منابع اکولوژیکی
در این مرحله ابتدا به مطالعه منابع و تحقیقات انجام گرفته درزمینه تحقیق اقدام شد.سپس نقشه های مورد نیاز(توپوگرافی و...)و آمار مربوط به دبی ها و بارندگی های مربوط به آنها با مراجعه به سازمانهای مختلف (شرکت خدماتی مهندسی پویاسبزسپاهان ص 153)گردآوری گردید.
      با توجه به اینکه برای ارزیابی توان اکولوژیکی لازم است ارزش یا مقادیر منابع اکولوژیکی به صورت شناسه زمین یعنی نقشه منابع نمایش داده شود. (فتاحی، ۱۳۸۳ص 12) بنابراین داده ها و نقشه های ذیل در مقیاس 100000:۱ ودرمحیط GIS رقومی و آماده گردید:
- نقشه توپوگرافی
- نقشه پوشش گیاهی
- نقشه زمین شناسی
-نقشه سنگ شناسی
- نقشه تیپ خاک(به روش FAO)
نقشه منابع آب(آبهای سطحی و زیرزمینی)
- نقشه اقلیم شامل:طبقه بندی اقلیم(به روش دُمارتن)،همباران و همدما
- نقشه استفاده های فعلی از اراضی
 همچنین در این پژوهش برای دستیابی به اهداف مورد نظر پژوهش،پرسشنامه طراحی شده که سؤالات استفاده شده در این تحقیق به صورت بسته و باز تهیه گردیده است.در مورد ویژگی پرسشنامه های مورد نظر می توان گفت که با توجه به سؤالات و موضوع موردمطالعه طراحی شده است و تا حد امکان سعی شده است ارتباط سؤالات با متغیرها،معرف ها و موارد به کاربرده شده مدیریت سیلاب در حوضه مورد مطالعه مرتبط شود.
3-2-2- عملیات میدانی
       عملیات میدانی در این تحقیق در رابطه با اصلاح و بهنگام نمودن نقشه های زمین شناسی،خاکشناسی،استفاده از اراضی، پوشش گیاهی،منابع آب(تعیین وضعیت چاهها)، موقعیت جاده ها،تعیین موقعیت روستاها و تهیه پارامترهای لازم جهت نقشه پهنه های سیل گیر(مقطع عرضی،ثبت مشخصات جریان و مشخصات هندسی رودخانه) در حوضه آبخیز آزران کاشان صورت گرفته است.
3-2-2-1-تهیه نقشه زمین شناسی
3-2-روش تحقیق
دستیابی به هدف های پژوهش میسر نخواهد بود مگر زمانی که جستجوی شناخت با روش شناسی یا متدولوژی درست پذیرد.در  اين تحقيق جهت اجرای برنامه آمايشي  سرزمين  از روش سيستمي و مدلهای ارزیابی مخدوم   استفاده  مي گردد زيرا  اين روش  در ايران  بهتر  پذيرفته  شده است و در ضمن  هر كس  با هر مرتبه اي مي تواند به راحتي از اين روش  استفاده  كنند . و اساس اين روش  از طريق  تركيب  و ادغام  نقشه هاي  مختلف  ارتفاع  و شيب  و اجزاء اراضي  وپوشش گياهي و شكل  و واحد زمين  مي باشد .
  انجام  اين  تحقيق  داراي  مراحل كلي زير است :
  - تهيه  اطلاعات  و نقشه هاي  پايه  حوضه  شامل  نقشه هاي  توپوگرافي  ، پوشش گياهي  ، خاك  شناسي  و سنگ شناسی درمقیاس1:100000                                                                      
- تهيه  نقشه هاي كاربري  اراضي  در دو فاصله  زماني1335 و 1386 به كمك  عكس هاي  هوايي  سال 1334  در مقياس  55000/1  و تصاويرسنجنده TM  ماهواره   لندست  سال  2002
- تهيه  نقشه  كاربري اراضي در سالهاي آتي ( نقشه هاي كاربري  آمايشي ) 
-ارزیابی صحت و انطباق نقشه ها 
- برآورد و پهنه بندي خطر و خسارت سيل در سالهاي 1335 و 1386
- برآورد و پهنه بندي خطر و خسارت سيل درسالهای آتي (  باديد  آمايشي و اجرای آزمایشی نقشه توان کاربری )
- تهيه نقشه تراکم جمعيت خانوار روستايي
- تهيه نقشه تراکم درآمد خانوارهاي روستايي 
3-3-روش ها و ابزارهای گردآوری اطلاعات
      دراین تحقیق جهت ارزیابی کاربری ها به منظور ساماندهی کاربری اراضی در عرصه مورد نظر از نرم افزار Arc Gis 9.2 ودر زمینه تهیه نقشه پهنه بندی سیل از نرم افزارسیستم تحلیل رودخانه(HEC-RAS) استفاده گردیده است.به طور کل این تحقیق شامل سه مرحله متوالی به شرح زیر می باشد: مرحله اول جمع آوری آمار و اطلاعات موجود و شناسایی منطقه کاری،مرحله دوم عملیات میدانی و مرحله سوم تجزیه و تحلیل اطلاعات و نتایج تحقیق می باشد.
3-3-1- جمع آوری داده ها و شناسایی منابع اکولوژیکی
در این مرحله ابتدا به مطالعه منابع و تحقیقات انجام گرفته درزمینه تحقیق اقدام شد.سپس نقشه های مورد نیاز(توپوگرافی و...)و آمار مربوط به دبی ها و بارندگی های مربوط به آنها با مراجعه به سازمانهای مختلف (شرکت خدماتی مهندسی پویاسبزسپاهان ص 153)گردآوری گردید.
      با توجه به اینکه برای ارزیابی توان اکولوژیکی لازم است ارزش یا مقادیر منابع اکولوژیکی به صورت شناسه زمین یعنی نقشه منابع نمایش داده شود. (فتاحی، ۱۳۸۳ص 12) بنابراین داده ها و نقشه های ذیل در مقیاس 100000:۱ ودرمحیط GIS رقومی و آماده گردید:
- نقشه توپوگرافی
- نقشه پوشش گیاهی
- نقشه زمین شناسی
-نقشه سنگ شناسی
- نقشه تیپ خاک(به روش FAO)
نقشه منابع آب(آبهای سطحی و زیرزمینی)
- نقشه اقلیم شامل:طبقه بندی اقلیم(به روش دُمارتن)،همباران و همدما
- نقشه استفاده های فعلی از اراضی
 همچنین در این پژوهش برای دستیابی به اهداف مورد نظر پژوهش،پرسشنامه طراحی شده که سؤالات استفاده شده در این تحقیق به صورت بسته و باز تهیه گردیده است.در مورد ویژگی پرسشنامه های مورد نظر می توان گفت که با توجه به سؤالات و موضوع موردمطالعه طراحی شده است و تا حد امکان سعی شده است ارتباط سؤالات با متغیرها،معرف ها و موارد به کاربرده شده مدیریت سیلاب در حوضه مورد مطالعه مرتبط شود.
3-3-2- عملیات میدانی
       عملیات میدانی در این تحقیق در رابطه با اصلاح و بهنگام نمودن نقشه های زمین شناسی،خاکشناسی،استفاده از اراضی، پوشش گیاهی،منابع آب(تعیین وضعیت چاهها)، موقعیت جاده ها،تعیین موقعیت روستاها و تهیه پارامترهای لازم جهت نقشه پهنه های سیل گیر(مقطع عرضی،ثبت مشخصات جریان و مشخصات هندسی رودخانه) در حوضه آبخیز آزران کاشان صورت گرفته است.
3-3-2-1-تهیه نقشه زمین شناسی
       به منظور تهیه نقشه زمین شناسی حوضه از نقشه های زمین شناسی مقیاس۱۰۰۰۰:۱ سازمان زمین شناسی که برای منطقه موجود بود استفاده و با استفاده از عکس های هوایی پانکروماتیک با مقیاس1:55000مرز سازندهای زمین شناسی با راهنما قرار دادن نقشه زمین شناسی1:10000تهیه گردید.واحدهای نقشه زمین شناسی بر اساس توضیح سازمان نقشه برداری شامل موارد زیر می باشد:
-ژوراسیک:
1-:این واحد مجموعه ای با ستبرای در خور ملاحظه از شیل های متورق سیاهرنگ و لایه های ماسه سنگی ریزدانه به رنگ سبز زیتونی تا خاکستری تیره و سیلیستون است که با میان لایه های آهکی-شیلی همراه با خرده های فسیل گیاهی می باشد.
2-:این واحد 40تا 60متر ماسه سنگ و کنگلومرای قرمز رنگ درست شده که معمولاً با دگرشیبی بر روی لایه های کهن تر(بیشتر لیاس و تریاس) آرام گرفته است.پیدایش کنگلومراها،از قلوه های گردشده کوارتزیتی و سیلیسی است که با اندازه های متغیر بین 1تا4 سانتی متر و با سیمان قرمز رنگ رسی ـ  ماسه ای به یکدیگر پیوند خورده اند.کنگلومرای قاعده کرتاسه،در بیشتر بیرون زدگی ها،احتمالاً به علت حرکت واریزه های لایه های کرتاسه بر روی سازند شمشک دیده نمی شود.
3-:این واحد از آهک های اوربیتولین دار متوسط تا ستبر لایه،ماسه سنگ های آهکی،آهک ماسه ای  دولومیتی و آهک اواولیتی با فسیل اوربیتولین همراه با لایه های نازک آهک شیلی درست شده است که معمولاً به طور دگرشیب و پیشرونده با واسطه کنگلومرابر روی سازند شمشک و واحدهای کهن تر آرام می گیرد.
-پالئوژن:بر روی آهک های کرتاسه زیرین و گاهی سازند شمشک،سری آتشفشانی-رسوبی ائوسن به طور دگرشیب جای گرفته،در بخش های رسوبی و آذر آواری این سری،لایه بندی کاملاً‌روشن و مشخص است،ولی گدازه ها،توفها و برش آتشفشانی بیشتر توده ای است.
4-:این واحد از کنگلومرای قرمزرنگ با قلوه هایی از آهک های اوربیتولین دار کرتاسه،در ابعاد ریز و درشت پدیدار شده و با هم شیبی آشکاری  بر روی واحد و جای می گیرد.
5-:این واحد از توف های سیلیسی خاکستری تا سبزرنگ،توف برشی وشیل و مارن،آهک و سنگ های آذر آوری تشکیل شده است.
6-:این واحد شامل کنگلومرای قرمزرنگ نیمه سخت شده،با قلوه هایی از سنگ های آهکی و آتشفشانی همراه با ماسه سنگ،مارن گچ دار با میان لایه هایی از سنگ های آندزیتی است.این بخش در قاعده سازند قم و بر روی سنگ های آتشفشانی ائوسن جای گرفته و تنها به دلیل همسانی و موقعیت چینه شناسی می توان آن را برابر با سازند قرمز زیرین دانست.
7-:این واحد مجموعه ستبری از لایه های دریایی را شامل می گردد،که معمولاً با دگرشیبی و گاهی با هم شیبی آشکار بر روی سری رسوبی آتشفشانی پالئوژن آرام می گیرد.کلاً نهشته های دریایی سازند قم را در منطقه،می توان به اشکوب های الیگوسن میانی(روپلین)،الیگوسن بالایی(شاتین) و میوسن زیرین(اکی تانین) نسبت داد،که از میان آنها نهشته های وابسته به اشکوب  بورد گالین در منطقه دیده نشده است.
8-:این واحد با ردیف هایی از آهکهای خاکستری تا زرد روشن،مارن،شیل،مارن ماسه ای درست شده و بیشترین برونزدگی آن در شمال ورکان است.
-پلیوسن:
9-:این واحد پدیدار از نهشته های تخریبی به گستردگی زیادی است که در پای رشته کوههای مشرف به دشت شمال خاوری کاشان برونزد دارد.بخش اعظم آن را کنگلومرایی با خمیره ای از مواد رسی درست می کند.جنس تکه های آن گوناگون و بیشتر شامل تکه سنگهای آهکی سازند قم،سنگهای آتشفشانی و پیروکلاستیک موجود در منطقه است.
-کواترنری:
10-:این واحد شامل نهشته هایی است که معمولاً در دامنه کوهها،به صورت پادگانه های آبرفتی بلند و مخروطه افکنه دیده می شوند.این نهشته ها بیشتر در شمال آزران و جنوب باختری کاشان گسترش دارد.
11-:این نهشته ها معمولاً در سطح پست تری نسبت به واحدآشکار می گردد،ولی خود در سطوح مختلف توپوگرافی جای می گیرد و معمولاً‌از نهشته های سخت نشده قلوه دار است که بخش گسترده ای از دشت های جنوب کاشان را پدیدار ساخته است.ستبرای این واحد متغیر و گاه تا چند متر می رسد.
12-:این نهشته ها بیشتر به صورت ریگ و ماسه های ریز دانه در بستر رودخانه های اصلی دیده می شود.
-سنگ های نفوذی:
این سنگها معمولاً به صورت یک توده باتولیتی،تونالیتی و گرانودیوریتی هستند.این توده ها نهشته های کهن تا میوسن زیرین را گسسته و باعث دگرگونی مجاورتی به نسبت گسترده ای پیرامون خود شده است.
13-da:این سنگ ها معمولاً‌به صورت رگه ای و کنبدی بوده و از گسترش نسبتاً زیادی برخوردار است.ترکیب اصلی این سنگ ها داسیتی تا ریوداسیتی است که نتیجه فعالیت آتشفشانی جوان در منطقه می باشد.بیشترین گسترش این واحد را در جنوب آزران می توان دید.این سنگ ها بافت پورفیری بسیار زیبایی دارند و فنوکریستالهای آمفیبول و پلاژیوکلاز و بیتیت و گاهی کوارتز در آنها بازشناحته می شود.
بازدید : 2343 8 خرداد 1393 ساعت 09:56 ق.ظ
 
درحال بارگزاری
درحال بارگزاری
درحال بارگزاری
جستجو در سایت
آخرین ویدئوها